Welke soorten kerstbomen zijn er?

Het korte antwoord

De belangrijkste soorten kerstbomen zijn de Nordmann, de fijnspar, de blauwspar, de omorika, de Fraseri, de Nobilis en de grove den. Daarnaast zijn er kunstkerstbomen, die je onderverdeelt naar naaldmateriaal (PVC, PE of een mix), naar model (klassiek, slank, besneeuwd) en naar het al dan niet hebben van ingebouwde verlichting.

Wil je één advies zonder alle nuances: kies een Nordmann als je een echte boom wilt die lang groen blijft en zachte naalden heeft, een fijnspar als geur en prijs zwaarder wegen dan naaldval, en een kunstkerstboom met PE-naalden als je jarenlang dezelfde volle boom wilt zonder onderhoud. De rest van deze gids legt uit waarom.

Spar, den of zilverspar: waar de soorten vandaan komen

Alle kerstbomen zijn naaldbomen, maar ze horen bij drie verschillende geslachten en dat verklaart het grootste deel van hun eigenschappen. Wie dit onderscheid kent, herkent op een terrein binnen twee seconden waar hij naar kijkt.

Picea (sparren) hebben korte, stijve naalden die rondom de tak staan, vaak vierkant in doorsnede en meestal prikkend. Ze laten hun naalden na het zagen betrekkelijk snel los. De fijnspar, de blauwspar en de omorika horen hierbij.

Abies (zilversparren) hebben platte, zachte naalden met twee witgrijze huidmondjesstrepen aan de onderkant. Ze staan netjes in twee rijen langs de tak en de boom houdt zijn naalden veel langer vast. De Nordmann, de Fraseri en de Nobilis vallen onder dit geslacht — en niet toevallig zijn dat precies de naaldvaste soorten.

Pinus (dennen) hebben lange naalden die in bundels van twee of vijf uit één punt groeien. De grove den is de enige den die in Nederland op enige schaal als kerstboom wordt verkocht; in Duitsland en Scandinavië is hij populairder.

Alle soorten kerstbomen in één tabel

Deze tabel vat de zeven echte soorten samen op de eigenschappen waar je in de winkel op let. De prijsindicatie is relatief: € is de goedkoopste categorie, €€€ de duurste.

1. Nordmann (Abies nordmanniana)

De Nordmann is de onbetwiste marktleider: naar schatting acht van de tien echte kerstbomen die in Nederland over de toonbank gaan, zijn een Nordmann. De soort komt oorspronkelijk uit de Kaukasus, uit de bergen van Georgië en Turkije, en wordt tegenwoordig vooral gekweekt in Denemarken, Duitsland en Noord-Nederland. Van zaad tot verkoopbare boom van 180 centimeter duurt ongeveer tien jaar, wat de prijs verklaart.

De naalden zijn breed, plat, donkergroen met een glanzend oppervlak en aan de onderkant zilvergrijs gestreept. Ze prikken niet, wat de soort de favoriet maakt van huishoudens met kleine kinderen en huisdieren. De takken staan in duidelijke etages, waardoor er natuurlijke ruimte tussen de kransen ontstaat: ideaal om ballen in te hangen zonder dat ze tegen elkaar aan botsen.

Het grote voordeel is de naaldvastheid. Een verse Nordmann met voldoende water houdt zijn naalden vier tot zes weken vast, ook bij kamertemperatuur. Het nadeel: hij ruikt vrijwel nergens naar. Wie de klassieke kerstgeur mist, hangt er een takje fijnspar of een denneappel bij, of gebruikt een geurstokje met sparrenolie.

Kies een Nordmann als: je de boom vroeg in december wilt opzetten, kleine kinderen of dieren hebt, en zo min mogelijk wilt stofzuigen.

2. Fijnspar (Picea abies)

De fijnspar, ook wel gewone spar of "de echte kerstboom" genoemd, was tot in de jaren tachtig de standaardboom in vrijwel elke Nederlandse huiskamer. Hij groeit sneller dan een Nordmann en is daardoor duidelijk goedkoper: voor de prijs van één Nordmann van 180 centimeter koop je vaak twee fijnsparren.

De naalden zijn kort, stijf, helder- tot donkergroen en staan rondom de tak. Ze prikken merkbaar. De vorm is smaller en spitser dan die van de Nordmann, met minder ruimte tussen de takkransen — een fijnspar oogt daardoor voller maar biedt minder hangruimte.

Het grote pluspunt is de geur: die typische, harsige dennenlucht die veel mensen direct met kerst associëren komt van deze soort. Het grote minpunt is de naaldval. In een verwarmde kamer begint een fijnspar vaak al na twee weken te strooien, en na drie weken kan hij grotendeels kaal zijn. Een koele kamer, een verse zaagsnede en dagelijks water verlengen dat aanzienlijk.

Kies een fijnspar als: je de boom pas rond 20 december opzet, geur belangrijk vindt en een beperkt budget hebt.

3. Blauwspar (Picea pungens)

De blauwspar valt op door zijn zilverblauwe tot staalgrijze kleur en zijn strakke, symmetrische kegelvorm. Hij komt uit de Rocky Mountains en is in de tuin een populaire solitair. Als kerstboom is hij een liefhebbersboom: prachtig van kleur, maar met naalden die zo scherp zijn dat versieren zonder handschoenen geen pretje is.

De takken zijn stevig en horizontaal en dragen probleemloos zware glazen ballen. De geur is fris en licht harsachtig. De naaldvastheid is vergelijkbaar met die van de fijnspar: redelijk, maar niet in de buurt van de Nordmann. Bijkomend voordeel: de blauwgrijze tint combineert bijzonder mooi met wit, zilver en helder glas.

Kies een blauwspar als: je van de kleur houdt, zware decoratie gebruikt en geen kleine kinderen in huis hebt.

4. Omorika (Picea omorika)

De omorika of servische spar is de oplossing voor smalle ruimtes. Waar een Nordmann van 180 centimeter onderaan al gauw 110 tot 130 centimeter breed is, blijft een omorika van dezelfde hoogte vaak onder de 90 centimeter. De boom groeit van nature slank en zuilvormig.

De naalden zijn zacht voor een spar, aan de bovenkant donkergroen en aan de onderkant zilverwit, waardoor de boom bij lichtinval een subtiel tweekleurig effect geeft. De naaldvastheid is beter dan die van de fijnspar, de geur is aanwezig maar bescheiden. Door de opgaande takstand hangen ballen mooi vrij.

Kies een omorika als: je weinig vloerruimte hebt, in een appartement woont of de boom in een hoek of hal zet.

5. Fraseri (Abies fraseri)

De Fraseri komt uit de Appalachen in de Verenigde Staten en is daar de meest gevraagde kerstboom. In Nederland is hij nog een nichesoort en daardoor prijziger. Wie hem eenmaal heeft gehad, komt vaak terug: de Fraseri combineert de naaldvastheid van de Nordmann met een uitgesproken frisse citrusgeur.

De naalden staan opwaarts gericht, zijn kort, zacht en aan de onderzijde zilverachtig. De takken zijn opvallend sterk in verhouding tot hun dikte: geen enkele soort draagt zware ornamenten zo goed. De boom is bovendien wat smaller dan de Nordmann, met een duidelijke, open structuur.

Kies een Fraseri als: je én geur én naaldvastheid wilt en bereid bent daarvoor iets meer te betalen.

6. Nobilis (Abies procera)

De Nobilis of edelspar is de meest naaldvaste soort die je kunt kopen. Zijn takken worden zelfs commercieel geoogst voor kerstkransen en guirlandes, juist omdat ze wekenlang mooi blijven zonder water. Als kerstboom heeft hij een open, geëtageerde bouw met blauwgroene, zacht gebogen naalden en een balsemachtige geur.

De boom is minder dicht dan een Nordmann. Dat vinden sommigen een nadeel — je ziet de stam — maar wie van een grafische, Scandinavisch aandoende boom houdt met veel ruimte tussen de takken, vindt hier precies wat hij zoekt. De prijs ligt in het hoogste segment.

Kies een Nobilis als: je een open, decoratieve boom wilt die tot ver in januari goed blijft.

7. Grove den (Pinus sylvestris)

De grove den is de buitenbeentje in het rijtje. Hij heeft lange naalden — vijf tot zeven centimeter — die in bundels van twee groeien en die zelfs uitgedroogd nauwelijks van de tak vallen. De boom heeft een wat wilde, onregelmatige vorm en een oranjebruine, schilferende stam die er landelijk uitziet.

In Nederland zie je hem vooral bij boomkwekerijen en in de boskap-verkoop van Staatsbosbeheer. Hij is goedkoop, ruikt sterk harsig en past bij wie geen strakke kegel zoekt maar een boom met karakter. Lichtsnoeren komen door de lange naalden wat dieper in de boom te liggen, wat een zacht glow-effect geeft.

Kies een grove den als: je een natuurlijke, ongepolijste boom wilt en van een sterke dennengeur houdt.

Met kluit, in pot of gezaagd: ook dat is een soort keuze

Behalve de botanische soort bepaalt de manier waarop de boom is geoogst hoe hij zich in huis gedraagt. Er zijn drie varianten.

Gezaagd. De meest verkochte vorm. De boom is bij de wortelhals afgezaagd en heeft geen wortels meer. Hij neemt via de zaagsnede nog wel water op, mits je thuis een paar centimeter vers afzaagt en hem binnen een uur in water zet.

Met kluit. De boom is inclusief een deel van zijn wortels uit de grond gehaald en in een jute doek of net verpakt. Hij blijft langer vers en kan met veel geluk na kerst worden uitgeplant, al overleeft in de praktijk maar een minderheid dat: de fijne haarwortels zijn bij het rooien meestal beschadigd.

In pot gekweekt. Duurder, maar dit is de enige variant die echt herbruikbaar is. Zet de boom nooit langer dan tien tot veertien dagen binnen, houd hem koel en gewen hem daarna geleidelijk aan de buitentemperatuur.

Soorten kunstkerstbomen

Bij kunstkerstbomen draait het onderscheid niet om botanie maar om materiaal, model en uitrusting. De tabel hieronder zet de belangrijkste varianten op een rij.

Bij een kunstkerstboom is naast het materiaal vooral het aantal taktoppen bepalend voor hoe echt de boom oogt. Reken op minimaal 500 tot 600 taktoppen per meter boomhoogte: een boom van 180 centimeter oogt vol vanaf ongeveer 900 takken, een boom van 210 centimeter vanaf ongeveer 1200 takken. Daaronder schemert de centrale stam door, hoeveel ballen je er ook in hangt.

Let daarnaast op de constructie van de standaard (een metalen kruis of driepoot is stabieler dan plastic), op het scharniersysteem van de takken (hinged is sneller op te zetten dan hooked) en op de verlichting. Ingebouwde warmwitte LED's schelen elk jaar een half uur werk; wil je zelf wisselen tussen kleuren, kies dan een boom zonder verlichting.

Benieuwd welke modellen er dit jaar bovenuit steken? Bekijk onze top 10 beste kunstkerstbomen, vergeleken op volheid, realisme, stabiliteit en verlichting.

Welke soort past bij jouw situatie?

• Nordmann — Wie zonder gedoe een volle, kindvriendelijke boom wil.
• Fijnspar — Wie de traditionele geur en een lage prijs zoekt.
• Blauwspar — Wie de blauwgrijze kleur mooi vindt en stevige takken wil.
• Omorika — Smalle ruimtes: de boom groeit slank en hoog.
• Fraseri — Zware ballen: de takken zijn opvallend sterk.
• Nobilis — Wie een open, decoratieve boom of kerstgroen wil.
• Grove den — Wie een landelijke, wat wildere boom zoekt.
• Kunstkerstboom — wie de boom lang wil laten staan, allergisch is voor schimmels in vers hout, of gewoon nooit meer naalden wil zuigen.

Nog wat praktische vuistregels. Zet je de boom al eind november op, kies dan een Abies: Nordmann, Fraseri of Nobilis. Woon je in een klein appartement, kijk dan naar de omorika of een smalle kunstzuilboom. Heb je een kat die alles beklimt, ga dan voor een boom met stevige takken (Fraseri, blauwspar) of een kunstboom met een zwaar metalen voetstuk. En laat je vooral niet verleiden door een boom die op het terrein perfect lijkt: buitenlicht maakt elke boom voller en kleiner dan hij binnen blijkt te zijn.

Soorten herkennen op het kerstboomterrein

Op veel terreinen hangen er labels, maar lang niet overal. Met deze drie handelingen weet je binnen tien seconden welke soort je vasthebt.

1. Draai een tak om. Zie je aan de onderkant van de naalden twee witgrijze strepen, dan heb je een Abies: Nordmann, Fraseri of Nobilis. Die soorten zijn naaldvast.

2. Pak een tak vast. Prikt het onaangenaam en zitten de naalden rondom de tak, dan is het een Picea: fijnspar, blauwspar of omorika. Blauwgrijs betekent blauwspar, helder tot donkergroen fijnspar, en zilverwitte onderzijden met een slanke vorm omorika.

3. Kijk naar de naaldlengte. Naalden van vijf centimeter of langer, in bundels van twee: een grove den.

Toets vervolgens de versheid, ongeacht de soort. Buig een tak: hij moet veren en niet breken. Strijk met je hand langs een tak; er mogen nauwelijks naalden achterblijven. Til de boom een paar centimeter op en zet hem met een klap neer — vallen er bosjes groene naalden, laat hem dan staan. Bruine naalden die uit het binnenste van de boom vallen zijn normaal; groene naalden zijn een alarmsignaal.

Welke soort je ook kiest, de verzorging bepaalt uiteindelijk hoe lang hij mooi blijft. In onze gids hoe verzorg je een echte kerstboom lees je hoe je naaldval uitstelt, en in hoeveel water heeft een kerstboom nodig vind je exact hoeveel je boom per dag drinkt.

Veelgestelde vragen

Tot slot

Er is geen beste kerstboomsoort — er is alleen de soort die past bij jouw kamer, jouw agenda en jouw voorkeur voor geur, kleur en gemak. Wie vroeg opzet en rust wil, komt vrijwel altijd uit bij een Nordmann. Wie de geur van vroeger zoekt, neemt een fijnspar en accepteert het vegen. Wie klaar is met jaarlijks sjouwen, stapt over op een kunstkerstboom met voldoende taktoppen. Met de tabellen en herkenningstips uit deze gids sta je in elk geval niet meer twijfelend tussen honderd identieke groene driehoeken.