Kerstboom in pot: verzorgen en na kerst planten in je tuin

Leestijd ongeveer 9 minuten

Kerstboom in pot of met kluit: wat is het verschil?

De termen worden vaak door elkaar gebruikt, maar er zijn verschillen:

• Boom in pot (containerboom). De boom heeft in een pot gegroeid en het wortelstelsel is volledig behouden. Hij kan het hele jaar door worden verplaatst, zolang je hem goed verzorgt.
• Boom met kluit. De boom is uit het veld gestoken met een kluit aarde rondom de wortels, vaak in jute of een net gewikkeld. Hij heeft een deel van zijn wortels verloren, maar behoudt de kluit.

Voor het overleven geldt: hoe meer ongeschonden wortels en aarde, hoe beter. Een goede kluit met veel fijne haarwortels doet het veel beter dan een kluit die tijdens het uitsteken kapot is gegaan. Een boom in pot heeft doorgaans een grotere kans dan een boom met kluit, maar ook hier is succes niet gegarandeerd.

Heeft het zin om een kerstboom in pot te kopen?

Ja, mits je realistisch bent. Een boom in pot is minder een wegwerpartikel en hij kan een mooie blijvende aanwinst voor je tuin worden. Maar het vraagt voorbereiding en een tuin of balkon waar de boom daarna kan blijven staan. Heb je geen plek, dan is een gezaagde boom of kunstboom vaak praktischer.

Houd er rekening mee dat bomen in pot meestal duurder zijn dan gezaagde exemplaren, omdat de kweker er meer werk in heeft gestoken. Ook zijn ze zwaarder, wat het vervoer en het neerzetten lastiger maakt. Prijzen en voorwaarden kunnen sterk verschillen, dus vergelijk aanbieders voordat je koopt.

Sommige kwekers bieden zelfs een huur- of retoursysteem waarbij je de boom na kerst teruggeeft en hij een jaar later weer bij je terugkomt. Vraag bij je lokale kweker of tuincentrum of dat bij jou in de buurt mogelijk is.

Welke boom is geschikt?

Niet elke soort doet het even goed. Hoe winterhard de boom is en hoe goed hij tegen binnenhuis-warmte kan, bepaalt veel. Veel gebruikte soorten voor bomen in pot of met kluit zijn de fijnspar, de Servische spar (omorika) en de Fraser-spar. Welke soorten bij jou verkrijgbaar zijn, vraag je het best aan de kweker. Houd ook rekening met de uiteindelijke grootte: een kerstboom van twee meter groeit in een gemiddelde tuin uit tot een flinke boom die ruimte nodig heeft.

Kleinere exemplaren hebben vaak een grotere kans om aan te slaan dan grote. Kies daarom liever een compact exemplaar met een stevige kluit dan een imposante boom die moeilijk te verplaatsen is.

Waar let je op bij het kopen?

• Controleer de kluit. Hij moet stevig aanvoelen, niet loszitten en niet uitgedroogd zijn.
• Kijk naar de naalden. Frisgroene, stevige naalden zijn een goed teken. Bruine of afvallende naalden niet.
• Vraag naar de herkomst en het uitsteekmoment. Hoe korter de boom uit de grond is, hoe beter.
• Check de pot. Hij moet gaten hebben in de bodem voor afvoer.
• Vraag naar verzorgingsadvies. Een goede kweker vertelt je precies hoe je met zijn boom omgaat.

Acclimatiseren: niet meteen de warme kamer in

Dit is de stap die het vaakst wordt overgeslagen en toch een van de belangrijkste. Een boom die van buiten komt, kan niet ineens naar een verwarmde woonkamer. Laat hem eerst een dag of twee wennen op een koele, beschutte plek, zoals een schuur, garage of onverwarmde bijkeuken. Zo wordt het temperatuurverschil geleidelijk kleiner en wordt de boom minder snel gestrest.

Na de feestdagen doe je hetzelfde in omgekeerde volgorde: eerst weer een paar dagen op een koele plek binnen, daarna naar buiten.

Verzorging tijdens de feestdagen

Een boom in pot of met kluit blijft leven en is dus gevoelig voor warmte en droogte. Houd je aan deze richtlijnen:

Plaats

Kies een koele, lichte plek, uit de buurt van verwarming, open haard of radiator. Zet hem ook niet in de volle zon of in de tocht. Hoe koeler de kamer, hoe beter de boom het volhoudt.

Water

Houd de kluit vochtig, maar niet drijfnat. Voel regelmatig met je vinger in de aarde: voelt die droog aan, geef dan water. Staat het water onderin de pot of kuip, giet het dan af, want wortels die permanent in water staan, kunnen gaan rotten. Je kunt de naalden ook af en toe licht besproeien met een plantenspuit.

Voedsel

Voeding is binnen het korte verblijf meestal niet nodig. Heb je vragen, volg dan het advies van de kweker.

Verlichting en versiering

Kies liever LED-verlichting, omdat die minder warmte afgeeft. Hang niet te veel zware ballen, want takken van een levende boom kunnen doorbuigen. Verwijder alle versiering voordat je de boom weer buiten zet.

Verblijfsduur

Houd de periode binnen zo kort mogelijk. In de praktijk wordt vaak gezegd dat een boom met kluit niet langer dan ongeveer drie tot vier weken binnen moet staan. Hoe langer de boom in de warmte staat, hoe moeilijker de overgang naar buiten wordt. Zet hem dus pas laat in december neer, als het kan.

Planning: wanneer koop je de boom?

Bij een levende boom speelt timing een grotere rol dan bij een gezaagde boom. Je wilt de periode binnen zo kort mogelijk houden, dus koop de boom liever niet te vroeg. Plan het zo:

• Begin december: oriënteer je bij kwekers en tuincentra, vraag naar de soorten, de kluitgrootte en de verzorgingsadviezen.
• Een paar dagen voor de gewenste opstelling: haal de boom op en zet hem op een koele, beschutte plek buiten of in een schuur.
• Tijdens de feestdagen: zet hem binnen op een koele plek, en houd de periode zo kort mogelijk.
• Direct na de feestdagen: laat hem weer wennen aan buiten en plant hem uit, zodra het weer dat toelaat.

Vraag bij aankoop altijd of de verkoper kan vertellen hoe lang de boom al uit de grond is en hoe hij is opgeslagen. Een boom die lang op een zonnige plek zonder water heeft gestaan, heeft het al moeilijk voordat hij bij jou binnenkomt.

De juiste pot, kuip of mand kiezen

Staat je boom in een plastic kweekpot, dan wil je die waarschijnlijk niet zichtbaar in de kamer hebben. Zet de pot in een mooie kuip, mand of zinken emmer. Let op een paar zaken:

• Zorg voor afvoer. Zet de pot op een schotel of op kleine voetjes zodat overtollig water kan weglopen en niet op de vloer terechtkomt. Tik de schotel na een tijdje leeg.
• Bescherm de vloer. Leg een zeil, een dikke onderlegger of een plastic schaal onder de kuip, zeker op parket of laminaat.
• Zorg voor stabiliteit. Een boom in pot kan topzwaar zijn. Vul eventueel de ruimte tussen de pot en de mand op met stenen of zand, zodat de boom stevig staat.
• Let op gewicht. Een boom met kluit is zwaar. Schuif hem niet over de vloer maar til hem met twee personen of gebruik een plantenwagentje.

Een mooie mand of jute zak is vooral esthetisch: pas op dat de boom daarin niet permanent in vocht staat. Haal de boom indien nodig uit de mand om te controleren of er geen water in blijft staan.

Een boom in pot en veiligheid in huis

Een levende boom is in huis veiliger dan een gezaagde boom die uitdroogt, omdat de kluit vocht vasthoudt. Toch gelden er een paar aandachtspunten. Gebruik LED-verlichting en schakel die uit als je weggaat of gaat slapen. Zet de boom ver van open vuur, kaarsen en verwarming. Houd rekening met huisdieren die aan de aarde willen of aan het water in de schotel willen drinken. Dek de aarde zo nodig af met een laagje schors of mos, zodat honden of katten er niet in graven. Zorg dat kleine kinderen niet bij de aarde kunnen.

Het eerste jaar na het planten

Je boom staat in de tuin, maar de zorg is niet voorbij. Het eerste jaar is bepalend voor het aanslaan. Controleer regelmatig of de grond rond de kluit vochtig blijft, vooral in droge perioden in het voorjaar en de zomer. Een laagje mulch of snippers rond de voet helpt vocht vast te houden en onkruid weg te houden, maar leg dat niet tegen de stam aan. Bemest met mate en volg het advies van de kweker. Zie je naalden bruin worden of afvallen? Dat kan een teken zijn van droogte of stress. Bekijk dan of de boom genoeg water krijgt en of hij niet te veel in de wind staat.

Heb je de boom in een pot gehouden om volgend jaar weer te gebruiken, dan moet je hem het hele jaar door verzorgen: water geven, verpotten wanneer de wortels de pot vullen en hem in de winter beschermen tegen strenge vorst. Zet de pot dan op een beschutte plek en isoleer de pot eventueel met noppenfolie of jute.

Zo plant je de boom na kerst in de tuin

Als de feestdagen voorbij zijn, begint de tweede fase. Doe het zorgvuldig:

1. Laat de boom wennen. Zet hem een paar dagen op een koele, beschutte plek binnen, zoals een schuur.
2. Wacht op geschikt weer. Plant de boom bij voorkeur niet bij vorst. Is de grond bevroren, bewaar de boom dan op een beschutte plek, in een pot of kuip, en houd de kluit vochtig tot je kunt planten.
3. Kies de plek. Veel soorten voelen zich prima op een zonnige of halfschaduwrijke plek. Houd rekening met de eindgrootte van de boom.
4. Graaf een ruim gat. Maak het gat ruim, ongeveer twee keer zo breed als de kluit, en niet dieper dan de boom bij de kweker heeft gestaan. Dieper planten is een veelgemaakte fout.
5. Vul met goede grond. Gebruik tuingrond of potgrond zonder mest. Verse mest kan de wortels schaden.
6. Plaats en druk aan. Zet de boom recht, vul het gat op en druk de grond voorzichtig aan.
7. Geef direct water. Geef een ruime hoeveelheid water na het planten.
8. Zet hem vast. Een boom die in de wind heen en weer beweegt, krijgt moeilijk nieuwe wortels. Stut hem eventueel met een paal.
9. Blijf water geven. Geef de eerste maanden regelmatig water, ook bij vorst voor de kluit zelf, en vooral in droge periodes.

Geen tuin? Bewaar hem op het balkon

Heb je geen tuin, dan kan de boom ook in een ruime pot of kuip op een balkon of terras blijven. Kies een pot die groot genoeg is en gaten heeft. Gebruik goede potgrond en zorg dat de boom beschut staat tegen zware wind. Houd er rekening mee dat hij in een pot meer aandacht nodig heeft dan in de volle grond, zeker in warme zomers en in vorstperiodes. Water geven blijft het hele jaar belangrijk.

Wat kan er misgaan?

Een boom in pot is geen garantie voor succes. Dit gaat het vaakst mis:

• Te lang binnen. De boom is gewend geraakt aan warmte en overleeft de buitenkou niet.
• Te weinig of teveel water. Droge kluit of rottende wortels.
• Ontbrekende acclimatisatie. Plotselinge temperatuurwisselingen veroorzaken stress.
• Te groot of te beschadigd. Een grote boom met een gehavende kluit heeft een kleinere kans.
• Planten in bevroren grond. De wortels kunnen niet aangroeien.

Wees dus realistisch: ook bij goede zorg kan een boom het niet redden. Dat is geen persoonlijke mislukking, het hoort bij het werken met levende bomen.

Afsluiting

Een kerstboom in pot is een mooie manier om het gebruik van bomen te verlengen, maar het is ook een kleine verantwoordelijkheid. Koop een compacte boom met een stevige kluit, houd hem koel en vochtig, beperk de tijd binnen en plant hem zodra het weer het toelaat in een ruim gat. Met geduld, aandacht en een beetje geluk blijft de boom in je tuin groeien en kun je jarenlang terugkijken op het kerstfeest waarmee hij begon.

Veelgestelde vragen